२०८३ असाेज ३, शनिबार

@ कृष्ण खनाल

श्रीखबर/देशले संविधान सम्झिरहेको थियो, एमालेले भने आफ्नै घरको भूकम्प नापिरहेको थियो।
च्यासलको मञ्चमा अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले आफू अझै मैदानमै रहेको सन्देश दिए। पार्टीभित्र खुट्टा तान्नेहरूलाई खुट्टा तान्दै गर्न चुनौती दिए।

भाषण सुन्दा लाग्थ्यो—
मैदानमा ओली एक्लै छन्, बाँकी सबै खेलाडी होइनन्, खुट्टा तान्नेहरू हुन्!
तर राजनीति अलि निर्मम हुन्छ।
त्यसले एउटा प्रश्न सोध्छ—
खुट्टा तान्नेहरू बढे कि नेतृत्वप्रति विश्वास घट्यो ?

यही प्रश्न अहिले एमालेको वास्तविक ऐना हो।

पार्टी पुनर्गठनका लागि बनाइएको कार्यदलमै दुई फरक प्रतिवेदन आउनु सामान्य प्रशासनिक मतभेद मात्र होइन। एकातिर नेतृत्व हस्तान्तरणको बहस, अर्कोतिर त्यसलाई ‘बेमौसमको बाजा’ भनिएको छ।
अर्थात् समस्या बाहिरका विरोधीले बनाइदिएको होइन।

एमालेको ऐना एमालेकै घरभित्र छ।
विडम्बना के छ भने, पार्टीभित्र प्रश्न उठ्यो भने त्यसलाई ‘खुट्टा तान्ने’ भनिन्छ। आलोचना भयो भने ‘घेराबन्दी’ देखिन्छ। अनि ताली बज्यो भने त्यो ‘जनताको समर्थन’ बन्छ।

कस्तो गजबको लोकतन्त्र ! प्रश्न गर्ने कार्यकर्ता गलत,
ताली बजाउने सही।

असहमति गुटबन्दी, समर्थन सिद्धान्त।

यही राजनीतिक गणितले पार्टीलाई विचारको संगठनबाट बिस्तारै व्यक्तिको वरिपरि घुम्ने संगठन बनाउँछ।

ओलीको राजनीतिक योगदानलाई नकार्न मिल्दैन। तर इतिहासमा योगदान गरेको प्रमाणपत्रले वर्तमानमा पार्टीमाथि स्थायी स्वामित्व दिँदैन।

एमाले ओलीको निजी कम्पनी होइन र अध्यक्ष पद राजनीतिक जागिरको पेन्सन पनि होइन।

अझ रोचक कुरा—ओलीलाई चुनौती दिने भनिएका नेताहरू पनि दूधले नुहाएका देखिँदैनन्। हिजो नेतृत्वको छायाँमा सुरक्षित बसेकाहरू आज नेतृत्व संस्कारमाथि प्रश्न उठाउँदैछन्।

तर प्रश्न उठाउने साहस र विकल्प निर्माण गर्ने क्षमता एउटै कुरा होइन।

त्यसैले एमालेको संकट ओली मात्र होइन।
ओलीको वरिपरि बनेको संस्कार पनि हो।

अध्यक्षलाई देवत्वकरण गर्नेहरू र अध्यक्ष हटेपछि मात्र सबै समस्या समाधान हुन्छ भन्नेहरू—दुवै अतिवाद एमालेका लागि उत्तिकै जोखिमपूर्ण छन्।
किनकि समस्या कुर्सीमा मात्र छैन। कुर्सीमा बस्ने संस्कारमै छ।

आज ओलीलाई हटाएर भोलि अर्को नेताले त्यही शैली दोहोर्‍यायो भने एमालेको नाम बदलिँदैन, समस्या मात्र अनुहार बदल्छ।
त्यसैले प्रश्न—
‘ओली कि गैरओली ?’ होइन। ‘ओलीवाद कि संस्थागत एमाले ?’ हो।

कार्यकर्ताको निराशा पनि यहीँबाट जन्मिन्छ।
नेता माथि पुग्दै जाने, कार्यकर्ता तलबाट ताली बजाउँदै जाने।
नेता निर्णय गर्दै जाने, कार्यकर्ता निर्णयको व्याख्या गर्दै जाने।

नेता गुट बनाउँदै जाने, कार्यकर्ता गुटको झन्डा बोक्दै जाने।
अनि चुनाव हारियो भने दोष—जनता, सामाजिक सञ्जाल, बाह्य शक्ति, षड्यन्त्र र परिस्थितिको !

तर एमालेकै निर्वाचन समीक्षा कार्यदलसम्बन्धी सार्वजनिक विवरणमा पार्टीको हारका लागि समग्र नेतृत्व जिम्मेवार रहेको निष्कर्ष र पार्टीभित्रको अलोकतान्त्रिक शैलीसमेत कारणका रूपमा औँल्याइएको छ।

त्यसैले अब एमालेले ऐनामा हेर्नैपर्छ।
जनताले धोका दिए कि जनताको मन बुझ्न एमाले असफल भयो ?
अध्यक्षले ‘म मैदानमा छु’ भन्नुभयो। ठीकै छ।
तर राजनीतिक मैदानमा हुनु र जनताको मैदानमा हुनु फरक कुरा हो।

च्यासलको मञ्चमा उभिएको नेता मैदानमा हुन सक्छ;
तर कार्यकर्ताको मनबाट टाढिँदै गएको पार्टी मैदानमा भएर पनि मैदानबाहिर हुन सक्छ।
यही खतरा एमालेसामु छ।

अब ओलीले खुट्टा तान्नेहरू खोजिरहनुभन्दा पहिले आफ्नो पार्टीको खुट्टा किन कमजोर भयो भनेर हेर्नुपर्ने बेला हो।
र ओलीका आलोचकहरूले ओलीको कुर्सी खाली गराउने योजना बनाउनुभन्दा पहिले त्यो कुर्सीमा बसेपछि आफूले फरक के गर्ने ? भन्ने उत्तर दिनुपर्ने बेला हो।

नत्र एमालेको पुनर्गठन पनि उही पुरानो घरमा नयाँ रंग पोतेजस्तै हुनेछ।

बाहिरबाट चम्किलो। भित्रबाट उस्तै चिरा।
अन्ततः एउटा कुरा स्पष्ट छ—
पार्टीलाई बचाउने हो भने व्यक्ति ठूलो हुने राजनीति अन्त्य गर्नुपर्छ।
व्यक्तिलाई बचाउने हो भने पार्टी आफैं सानो हुँदै जान्छ।

असोज ३ को मञ्चबाट ओलीले भनेझैँ—
‘म मैदानमा छु।’
तर अब इतिहासले एमालेसँग सोध्ने प्रश्न अर्कै छ—
‘ओलीज्यू, तपाईं मैदानमा हुनुहुन्छ—तर एमाले कहाँ छ ?’
किनकि
मैदानमा नेता बाँचेको प्रमाणले पार्टी बाँचेको प्रमाण दिँदैन।
पार्टी कार्यकर्ताको विश्वासमा बाँच्छ।
र विश्वास—
भाषणले होइन, व्यवहारले कमाइन्छ।