२०८२ असार ६,शुक्रबार

©कृष्णप्रसाद खनाल

चितवन । इजरायल र प्यालेस्टाइनबीच दशकौँदेखि चल्दै आएको द्वन्द्वले उग्ररूप लिँदैछ। युद्धमा प्रयोग भएका मिसाइल आक्रमण, मानवहानी,भागदाैड र हाहाकार दृश्यले न केवल मध्यपूर्वलाई, बरु सम्पूर्ण विश्वलाई हल्लाइरहेको छ। ५ सय भन्दा बढी नेपालीले स्वदेश फर्कन दुतावासले जारी गरेकाे फारम भरिएका छन्।

©कृष्णप्रसाद खनाल

समाजशास्त्रीय दृष्टिकोणले हेर्दा याे द्वन्दकाे बहुआयामिक असरहरू पार्ने देखिन्छ।

१) आर्थिक असमानता वृद्धि, शरणार्थी समस्या, सामाजिक विभाजन र विश्वशान्तिमा गहिरो असर ,

२) युद्ध र सामाजिक संरचनामा असर- युद्धको मूल कारण केवल भूगोल र धर्म होइन, शक्ति असमानता र सामाजिक संरचनाको असफलता पनि हो।

समाजशास्त्रीहरूले भनेका छन् —”जब सामाजिक संरचना असफल हुन्छ, संघर्ष अपरिहार्य हुन्छ।” इजरायल–प्यालेस्टाइन द्वन्द्वले शक्ति असन्तुलन झल्काउँछ, जहाँ एकतर्फ राज्य सत्ताको बल छ, अर्कातर्फ विखण्डित र अपहेलित समूह। यस्तो असन्तुलनले विश्वभर अल्पसंख्यक समुदायहरूमा असुरक्षा र असहायपनको भावना बढाउनेछ।

विश्वव्यापी शरणार्थी र आप्रवासी संकटमा वृद्धि युद्धका कारण हजारौँ परिवार विस्थापित भइसकेका छन्।

समाजशास्त्रीय दृष्टिकोणमा विस्थापनले ३ महत्वपूर्ण असर पार्छ:

-समाजिक पहिचान संकट: शरणार्थीहरू आफ्नो पहिचान र संस्कृति गुमाउने जोखिममा पर्छन्।

-सामाजिक सहिष्णुता खलबलिन्छ: शरणार्थी र आप्रवासीलाई गन्तव्य देशमा भेदभाव र घृणाको सामना गर्नुपर्छ।

-सामाजिक सेवामाथि चाप: शिक्षादेखि स्वास्थ्यसम्मका संरचना कमजोर हुन्छन्।

युद्धले युरोप, अमेरिका, र अन्य क्षेत्रहरूमा शरणार्थी संकटलाई पुनः गहिरो बनाउने खतरा बढाएको छ।

धार्मिक ध्रुवीकरण र चरमपन्थीकरण

इजरायल-प्यालेस्टाइन युद्धले विश्व समुदायमा धार्मिक ध्रुवीकरणलाई थप बढावा दिनेछ।

* धार्मिक पहिचानलाई उक्साउने खतरा: मुस्लिम र यहूदी समुदायबीच अविश्वास झन् बलियो बन्न सक्छ। चरमपन्थी समूहहरूलाई खाद्यान्न: द्वन्द्वलाई प्रयोग गरेर आतंकवादी संगठनहरूले सदस्य वृद्धि गर्नेछन्।

* विश्व अर्थतन्त्रमा सामाजिक असमानता वृद्धि- युद्धले तेलको मूल्यवृद्धि, आपूर्ति श्रृंखला अवरुद्ध, र आर्थिक अस्थिरता निम्त्याउँछ।

समाजशास्त्रीय दृष्टिले हेर्दा आर्थिक असमानता बढेर गरीब राष्ट्रहरू थप कमजोर हुन्छन्।

* समाजमा वर्ग संघर्ष र असन्तोषको जोखिम बढ्छ। * श्रमिक आप्रवासीहरू (जस्तै, खाडी मुलुकहरूमा रहेका नेपाली कामदार) प्रत्यक्ष असरमा पर्छन्।

# मानवअधिकार र अन्तर्राष्ट्रिय समाजमा नैतिक चुनौती

समाजशास्त्र भन्छ — युद्धले मानवीयता कमजोर बनाउँछ। इजरायल-प्यालेस्टाइन द्वन्द्वले विश्व समुदायलाई यी चुनौतीहरू दिन सक्छ:

# मानवीय मूल्यहरूप्रति अनास्था बढ्नु

# अन्तर्राष्ट्रिय नियम र सन्धिहरूको अवमूल्यन

# कमजोर राष्ट्रहरूमा हिंसात्मक आन्दोलनलाई हौसला

निष्कर्ष:

युद्धको छायाँमा समाज इजरायल र प्यालेस्टाइन युद्ध केवल दुई देश वा समुदायबीचको लडाइँ होइन; यो युद्ध शक्ति, असमानता र सामाजिक संरचनाको असफलताको सजीव उदाहरण हो। समाजशास्त्रीय दृष्टिले यस्तो द्वन्द्वले सम्पूर्ण विश्वलाई सामाजिक तनाव, विस्थापन, ध्रुवीकरण र आर्थिक असमानताको भुमरीमा तान्ने खतरा छ। विश्व समुदायले न्यायपूर्ण समाधानतर्फ ध्यान दिन जरुरी छ, नत्र द्वन्द्वको यो लहरले समाजका मौलिक मूल्यहरू नै गुम्नेछन्।

(लेखक कृष्णप्रसाद खनाल समाजशास्त्रमा स्नातकोत्तर पत्रकार हुन्।)