२०८३ बैशाख ५, शनिबार

श्रीखबर/ काठमाडौं।नेपालमा युवा लक्षित अन्तर्राष्ट्रिय कार्यक्रमहरूको सक्रियता पछिल्ला वर्षहरूमा उल्लेख्य रूपमा बढेको छ।

यसै सन्दर्भमा Chinese Embassy in Nepal ले अघि सारेको ‘Chinese Embassy Youth Pioneer Program (C.N.Y.P.)’ अहिले बहसको केन्द्रमा छ। सतहमा हेर्दा यो कार्यक्रम युवा क्षमता विकास, नेतृत्व अभिवृद्धि र अन्तर्राष्ट्रिय exposure दिने अवसरका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। तर यसको गहिराइमा पुग्दा, यसले कूटनीतिक रणनीति र ‘सफ्ट पावर’ विस्तारसँग जोडिएको आयाम पनि उजागर गर्छ।

# के हो ‘युथ पायोनियर’ कार्यक्रम?

‘C.N.Y.P.’ एक वर्षे कार्यक्रम हो, जसले २२–३४ वर्ष उमेर समूहका नेपाली युवाहरूलाई लक्षित गर्छ। कार्यक्रममा सहभागीहरूलाई नेतृत्व तालिम, नीति संवाद, सामाजिक विषयमा कार्यशाला, तथा अध्ययन भ्रमणको अवसर दिइन्छ। विशेषतः चीन भ्रमण यसको प्रमुख आकर्षण हो।

चयन प्रक्रिया प्रतिस्पर्धात्मक राखिएको छ—निवेदन दिएकामध्ये १०–२० जना युवालाई मात्र अन्तिम रूपमा छनोट गरिने बताइएको छ। आवेदन अंग्रेजी भाषामा इमेलमार्फत पठाउनुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ। सतहको उद्देश्य बनाम गहिरो रणनीति कार्यक्रमको घोषित उद्देश्य युवाको क्षमता विकास र नेपालमा दिगो सामाजिक–आर्थिक विकासमा योगदान पुर्‍याउनु हो।

तर अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धका विश्लेषकहरू यसलाई केवल ‘सीप विकास’ को कार्यक्रम मात्र मान्न तयार छैनन्। यो कार्यक्रम मूलतः चीनको ‘सफ्ट पावर’ रणनीतिको एक हिस्सा हो—जहाँ सांस्कृतिक, शैक्षिक र वैचारिक प्रभावमार्फत दीर्घकालीन सम्बन्ध निर्माण गरिन्छ। यसरी तयार गरिएका युवा नेटवर्कहरू भविष्यका नीति–निर्माता, विचारक र प्रभावशाली व्यक्तित्व बन्ने सम्भावना रहन्छ।

#प्रतिस्पर्धी प्रभाव :

चीन बनाम अमेरिका चीन मात्र होइन, United States ले पनि यस्ता कार्यक्रममार्फत नेपाली युवालाई आकर्षित गर्दै आएको छ। फुलब्राइट, IVLP, YSEALI जस्ता कार्यक्रमहरूले लामो समयदेखि नेपालको युवा पुस्तामा प्रभाव जमाइरहेका छन्। यसले नेपाललाई दुई ठूला शक्ति राष्ट्रबीच ‘सफ्ट प्रतिस्पर्धा’ को मैदान नबन्ला भन्न सकिन्न । चीन र अमेरिका दुबै देशले प्रत्यक्ष राजनीतिक हस्तक्षेपभन्दा फरक शैलीमा—शिक्षा, तालिम र exposure मार्फत—आफ्नो प्रभाव विस्तार गरिरहेका छन्।

@ अवसर कि जोखिम? यस्ता कार्यक्रमहरूलाई पूर्ण रूपमा नकारात्मक वा सकारात्मक भनेर एकतर्फी निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।

* अवसरका पक्षहरू:

अन्तर्राष्ट्रिय नेटवर्क विस्तार नेतृत्व र नीति बुझाइमा वृद्धि नयाँ दृष्टिकोण र exposure

* संभावित जोखिमहरू: वैचारिक प्रभाव वा ‘न्यारेटिभ’ निर्माण दीर्घकालीन कूटनीतिक झुकाव राष्ट्रिय स्वार्थभन्दा बाह्य प्रभाव बलियो हुने सम्भावना

# निष्कर्ष : सचेत सहभागिता आवश्यक- नेपालजस्तो विकासोन्मुख र रणनीतिक रूपमा संवेदनशील मुलुकका लागि यस्ता कार्यक्रमहरू दोधारको तरबार जस्तै हुन्। एकातर्फ युवाहरूका लागि अवसरको ढोका खुल्छ, अर्कोतर्फ ठूला शक्ति राष्ट्रहरूको प्रभाव विस्तारको माध्यम बन्न सक्छ।

त्यसैले, यस्ता कार्यक्रममा सहभागी हुने युवाहरूले केवल अवसरको रूपमा मात्र होइन, यसको व्यापक कूटनीतिक सन्दर्भ बुझेर सचेत रूपमा सहभागिता जनाउनु आवश्यक देखिन्छ। राज्यले पनि यस्ता अन्तर्राष्ट्रिय पहलहरूलाई स्पष्ट नीतिगत दृष्टिकोणबाट नियमन र मार्गदर्शन गर्नु अपरिहार्य छ।