२०८३ असाेज  ११, आइतबार

श्रीखबर/चितवन — नारायणी नदीमा आएको बाढीले १५ करोड रुपैयाँभन्दा बढी लगानीमा निर्माण गरिएको राइनो क्रुज बगाएर पुलमुनि अड्काएपछि एउटा भौतिक संरचनामा क्षति पुगेको घटनाभन्दा पर केही प्रश्न पनि सतहमा आएका छन्।

प्राकृतिक विपत्तिका अगाडि करोडौँको संरचना जोखिममा पर्नु अस्वाभाविक होइन। तर बाढीको जोखिम बढ्दै गएको अवस्थामा त्यसलाई सुरक्षित राख्न आवश्यक पूर्वतयारी गरिएको थियो कि थिएन भन्ने विषय भने चासोको विषय बनेको छ।

क्रुज सञ्चालनमा आएदेखि नै अपेक्षित रूपमा सञ्चालन हुन नसकेको र आर्थिक चुनौतीमा रहेको चर्चा हुँदै आएको थियो। यस्तो अवस्थामा क्रुज नियमित सञ्चालनमा थिएन भने त्यसको सुरक्षा व्यवस्थापन कसरी गरिएको थियो भन्ने प्रश्न स्वाभाविक रूपमा उठ्छ। अर्कोतर्फ, नारायणीको जलस्तर बढ्ने सम्भावनासहित उच्च सतर्कता अपनाउन सम्बन्धित निकायबाट सूचना र निर्देशन जारी भएको अवस्थामा करोडौँ मूल्यको संरचनाको जोखिम मूल्यांकन गरिएको थियो कि थिएन भन्ने विषय पनि खोजीको विषय हुन सक्छ।

प्रश्न कसैलाई दोषी ठहर गर्नेभन्दा पनि ‘सम्भावित जोखिम देखिएको अवस्थामा के–कस्तो सावधानी अपनाइएको थियो?’ भन्ने हो। क्रुजलाई सुरक्षित स्थानमा सार्न सम्भव थियो कि थिएन? सम्भव थिएन भने वैकल्पिक सुरक्षा उपाय के थिए? क्रुजको बीमा गरिएको थियो कि थिएन? गरिएको भए प्राकृतिक विपत्तिबाट भएको क्षतिको जोखिम कसरी व्यवस्थापन हुन्छ? र सार्वजनिक अनुदान वा सहुलियतसँग यसको सम्बन्ध थियो भने त्यसको वित्तीय सुरक्षाका प्रावधान के थिए? यी प्रश्नको उत्तर तथ्य र सम्बन्धित पक्षको आधिकारिक विवरणबाटै आउनुपर्छ।

नारायणीमा आएको बाढीलाई रोक्न सकिँदैन। त्यसैले क्रुज डुब्नु वा बग्नु आफैंमा प्राकृतिक विपत्तिको परिणाम हुन सक्छ। तर विपत्तिको पूर्वानुमान र चेतावनी उपलब्ध भएको अवस्थामा सम्भावित क्षति न्यूनीकरणका लागि गरिएका तयारीको समीक्षा गर्नु भने व्यवस्थापनको स्वाभाविक पक्ष हो। त्यसैले अहिले नै यसलाई ‘लापरवाही’ वा केवल ‘दुर्घटना’ भनेर निष्कर्ष निकाल्नु हतार हुन सक्छ।

आवश्यक छ—घटनाको वास्तविक अवस्था, पूर्वसूचना, सुरक्षा प्रयास, बीमा र लगानीको प्रकृति लगायतका विषयमा सम्बन्धित निकाय तथा सञ्चालकबाट स्पष्ट जानकारी। नारायणीले राइनो क्रुजलाई पुलमुनि अड्काएको छ। अब घटनासँगै उठेका प्रश्नको जवाफ पनि त्यहीँ अड्किनु हुँदैन।