२०८३ साउन २१, बिहीबार
@ कृष्ण खनाल
श्रीखबर/काठमाडौं महानगरका पूर्व नगर प्रहरी प्रमुख तथा हालका सांसद राजु पाण्डे एक अन्तर्वार्ताका क्रममा भावुक बनेर आँसु झारेपछि त्यसले सामाजिक सञ्जालदेखि राजनीतिक वृत्तसम्म व्यापक चर्चा पाएको छ।
यो घटनाले एउटा पुरानो प्रश्न फेरि उठाएको छ—सार्वजनिक पदमा रहेका व्यक्तिलाई जनताले उनका आँसुका आधारमा मूल्याङ्कन गर्ने कि विगतका काम र व्यवहारका आधारमा?
राजु पाण्डे काठमाडौं महानगरपालिकामा नगर प्रहरी प्रमुख रहँदा मेयर बालेन्द्र (बालेन) शाहका सबैभन्दा निकट कार्यान्वयनकर्तामध्ये एक मानिन्थे। महानगरले सडक, फुटपाथ र सार्वजनिक जग्गा खाली गराउने अभियान चलाउँदा हजारौँ गरिब, सुकुम्बासी र साना व्यवसायी प्रत्यक्ष प्रभावित भएका थिए।
कतिपयले आफ्नो बसोबास गुमाए, कतिपयको जीविकोपार्जन संकटमा पर्यो। ती अभियानको वैधानिकता र औचित्यमाथि बहस भए पनि प्रभावित नागरिकहरूको पीडाले समाजमा गहिरो प्रश्न उठाएको थियो। यही पृष्ठभूमिमा हालै काठमाडौंको करिडोर क्षेत्रमा पर्ने नेपाली सेनाको ब्यारेकको पर्खाल हटाउने विषयमा सेनाका अधिकृतसँग भएको भनाभन र त्यसपछि अन्तर्वार्तामा राजु पाण्डेको भावुक अभिव्यक्तिले धेरैलाई आश्चर्यचकित बनाएको छ।
अरूको पीडा देख्दा कठोर देखिने नेतृत्व आफूमाथि प्रश्न उठ्दा किन यति भावुक हुन्छ भन्ने प्रश्न सार्वजनिक रूपमा उठ्नु स्वाभाविक हो। यद्यपि, कुनै व्यक्ति सार्वजनिक रूपमा भावुक हुनु मात्र गलत ठहरिने विषय होइन।
आँसु मानव स्वभावको अभिव्यक्ति पनि हुन सक्छ। तर राजनीतिक र सार्वजनिक जीवनमा व्यक्तिको विश्वसनीयता केवल भावनात्मक अभिव्यक्तिबाट होइन, उसले विगतमा देखाएको व्यवहार, निर्णय र उत्तरदायित्वबाट मापन हुन्छ।
राजु पाण्डेमाथि लाग्ने मुख्य आलोचना यही हो कि उनी शक्तिको आडमा आफूलाई कानूनभन्दा माथि रहेको सन्देश दिने शैलीमा प्रस्तुत हुने गरेको आरोप लाग्दै आएको छ।
समर्थकहरूले उनलाई दृढ प्रशासक भन्ने गर्छन् भने आलोचकहरूले उनलाई शक्ति प्रदर्शनमा विश्वास गर्ने पात्रका रूपमा चित्रण गर्छन्। त्यसैले अहिले देखिएको भावुकतालाई धेरैले आत्मबोधभन्दा पनि सार्वजनिक सहानुभूति बटुल्ने प्रयासका रूपमा हेरेका छन्।
लोकतन्त्रमा जनताको स्मरणशक्ति कमजोर हुनु हुँदैन। कुनै पनि सार्वजनिक व्यक्तित्वको मूल्याङ्कन एउटा अन्तर्वार्ता, एउटा आँसु वा एउटा भावुक अभिव्यक्तिले होइन, समग्र सार्वजनिक जीवन, निर्णय र नागरिकप्रतिको व्यवहारबाट हुनुपर्छ।
जो व्यक्ति अधिकार प्रयोग गर्दा कठोर हुन्छ, उसले आलोचना सामना गर्दा पनि समान धैर्य र उत्तरदायित्व देखाउन सक्नुपर्छ। अन्ततः शासनको वास्तविक परीक्षा आँसु झार्ने क्षमताले होइन, जनताको आँसु पुछ्ने क्षमताले हुन्छ।
जनताले पनि व्यक्तिको अभिनय, भावुकता वा लोकप्रिय नाराभन्दा माथि उठेर उसको काम, नैतिकता, संवेदनशीलता र जवाफदेहिताको आधारमा मूल्याङ्कन गर्ने राजनीतिक संस्कार विकास गर्न आवश्यक छ। यही संस्कारले लोकतन्त्रलाई परिपक्व बनाउँछ र सार्वजनिक पदलाई उत्तरदायी बनाउँछ।
