२०८३ असार २४, बुधबार
@ कृष्ण खनाल
श्रीखबर/ काठमाडौं,।इतिहास केवल राज्यका अभिलेख, शिलालेख वा सरकारी दस्तावेजमा मात्र सुरक्षित रहँदैन। समाजले भोगेका संघर्ष, संस्कृतिले बोकेका मूल्य र जनजीवनले अनुभूत गरेका परिवर्तन साहित्यमार्फत पनि पुस्तान्तरण हुँदै जान्छन्। यही अर्थमा आख्यानकार तथा पत्रकार बसन्त पराजुलीको ऐतिहासिक उपन्यास ‘बखान’ को दोस्रो संस्करण प्रकाशन हुनु नेपाली साहित्यका लागि मात्र नभई समाज, संस्कृति र इतिहासलाई जोड्ने महत्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ।
पहिलो संस्करणप्रति पाठकको उल्लेखनीय रुचि र बढ्दो मागपछि शिखा प्रकाशनले उपन्यासको दोस्रो संस्करण बजारमा ल्याएको हो। मंगलबार आयोजित कार्यक्रममा स्रष्टा समाज नेपालका अध्यक्ष श्रीओम श्रेष्ठ, साहित्यकार जयदेव भट्टराई, मेनका चापागाईंलगायतले संयुक्त रूपमा कृतिको विमोचन गरेका थिए।
कार्यक्रममा शिखा प्रकाशनका प्रबन्ध निर्देशक पुष्पराज पौडेलले ‘बखान’ पाठकले अत्यधिक रुचाएको कृतिमध्ये एक बनेको बताए। उनका अनुसार उपन्यासले २००७ सालको बन्दीपुर क्रान्ति, २०१८ सालको भरतपुर आन्दोलन, चितवनको ऐतिहासिक रूपान्तरण तथा समाज परिवर्तनका घटनालाई तथ्य र साहित्यको सन्तुलित संयोजनमार्फत प्रस्तुत गरेकाले पाठकमाझ विशेष स्थान बनाउन सफल भएको हो। उपन्यासको केन्द्रमा नेपालका पहिलो सहकारी अभियन्ता तथा समाजसेवी बखानसिंह गुरुङको जीवनसंघर्ष रहेको छ। तर यो केवल एक व्यक्तिको जीवनीमा सीमित छैन।
यसले चितवनको सामाजिक संरचना, राजनीतिक परिवर्तन, बसाइँसराइ, सांस्कृतिक रूपान्तरण, सामुदायिक चेतना र सहकारी आन्दोलनको विकासलाई समेत आख्यानात्मक शैलीमा उजागर गरेको छ। लेखक बसन्त पराजुलीले आफ्नो कृतिको दोस्रो संस्करण प्रकाशन हुनु व्यक्तिगत रूपमा ठूलो उपलब्धि भएको उल्लेख गर्दै पाठकले देखाएको विश्वास, माया र निरन्तर साथप्रति आभार व्यक्त गरेका छन्। पत्रकारितासँगै साहित्य सिर्जनामा सक्रिय पराजुलीका यसअघि ‘कुमाता’, ‘मोम्चो’ र ‘ड्रिमी आइज’ प्रकाशित भइसकेका छन्।
ती कृतिले सामाजिक यथार्थका विविध पक्ष उठाए पनि ‘बखान’ ले इतिहास र साहित्यलाई जोड्ने माध्यमका रूपमा विशेष पहिचान बनाएको छ। इतिहासलाई जीवित राख्ने साहित्य नेपालमा राजनीतिक आन्दोलन र क्रान्तिका धेरै घटना समयसँगै नयाँ पुस्ताको स्मृतिबाट ओझेल पर्दै गएका छन्। यस्ता घटनालाई केवल इतिहासका पुस्तकमा सीमित नराखी पात्र, परिवेश र कथामार्फत जीवन्त बनाउने काम साहित्यले गर्ने गर्दछ। ‘बखान’ यही जिम्मेवारी निर्वाह गर्ने कृतिका रूपमा देखिन्छ।
चितवन आज देशकै तीव्र विकासोन्मुख जिल्ला भए पनि यसको वर्तमान स्वरूप अनेक संघर्ष, बसाइँसराइ, जंगल फाँड्ने अभियान, सहकारी चेतना र राजनीतिक परिवर्तनको परिणाम हो। उपन्यासले यही ऐतिहासिक यात्रालाई पाठकसमक्ष रोचक तर तथ्यपरक शैलीमा प्रस्तुत गरेको छ। संस्कृति, समाज र जैविक विविधताको साझा आख्यान रुपम पस्तुत कृतिआफैमा कथा,पनि हाे भने अझ जिवनी र जगत बाेलेकाे जिवन्त दस्तावेज हाे ।
Advertisement
