२०८३ असार ३०, मँगलबार

श्रीखबर/ भरतपुर । केही घण्टामात्र परेको वर्षाले भरतपुर महानगरका विभिन्न बस्ती, सडक र चोक जलमग्न बनेपछि सहरको अव्यवस्थित शहरीकरण र कमजोर पूर्वाधारमाथि फेरि गम्भीर प्रश्न उठेको छ।  वर्षापछि सडकहरू नदीझैँ बगे, कतिपय घरभित्र पानी पस्यो, सर्वसाधारणको जनजीवन प्रभावित बन्यो र सवारी आवागमनसमेत अस्तव्यस्त भयो।

स्थानीयवासीका अनुसार अहिलेको डुबान केवल बढी वर्षाको परिणाम मात्र होइन, वर्षौंदेखि सञ्चित गलत शहरी योजना, प्राकृतिक जलनिकासको विनाश र कमजोर निर्माण प्रणालीको प्रतिफल हो। भरतपुरमा पानी जम्नुका प्रमुख कारणमध्ये प्राकृतिक पानी निकासका मार्ग अवरुद्ध हुनु पहिलो कारण मानिएको छ। विगतमा नारायणी लिफ्ट सिँचाइ, खगेरीलगायतका सिँचाइ प्रणालीबाट बनेका नहर, कुला र पानी बग्ने परम्परागत मार्गहरू सडक विस्तार तथा अन्य भौतिक संरचना निर्माणका क्रममा पुरिँदै गए। यसले वर्षाको पानी बग्ने स्वाभाविक बाटो नै बन्द गरिदिएको छ।

त्यसैगरी, आवश्यक अध्ययन र दीर्घकालीन योजना बिना निर्माण गरिएका साँघुरा तथा कमजोर ढल प्रणालीले सामान्य वर्षाको पानीसमेत सहज रूपमा निकास गर्न सकेका छैनन्। धेरै स्थानमा ढलको क्षमता नै अपर्याप्त हुँदा सडक र बस्ती जलमग्न बन्ने अवस्था दोहोरिँदै आएको छ।

अव्यवस्थित प्लटिङ अर्को गम्भीर समस्या बनेको छ।

खेतीयोग्य जमिन, पानी जम्ने प्राकृतिक होचा भूभाग तथा पोखरीहरू अन्धाधुन्ध पुरेर घडेरी बनाइँदा पानी सोस्ने प्राकृतिक क्षेत्रहरू क्रमशः समाप्त भएका छन्। यसले वर्षाको सम्पूर्ण पानी सडक र ढलमा केन्द्रित हुन पुगेको छ। शहरीकरणसँगै कङ्क्रिटका घर र पक्की संरचना तीव्र रूपमा बढेका छन्।

खुला जमिन घट्दै जाँदा वर्षाको पानी जमिनभित्र सोसिने सम्भावना न्यून बन्दै गएको छ। अधिकांश घरबाट निस्कने वर्षाको पानी सिधै ढल प्रणालीमा मिसिने भएकाले ढलमा एकैपटक अत्यधिक चाप पर्ने गरेको देखिन्छ। स्थानीयहरूले विकास निर्माणमा दीर्घकालीन सोचभन्दा पनि तत्काल देखिने संरचनामा जोड दिइएको, प्राविधिक मापदण्डको बेवास्ता गरिएको र निर्माण कार्यमा गुणस्तरभन्दा कमिसनमुखी प्रवृत्ति हाबी भएको आरोप लगाएका छन्। उनीहरूका अनुसार यही कारण करोडौँ रुपैयाँ खर्च गरेर बनाइएका सडक र ढलले सामान्य वर्षासमेत धान्न नसक्ने अवस्था सिर्जना भएको हो। शहरी योजनाविद्हरूले पनि भरतपुरमा अब नयाँ सडक र ढल निर्माणभन्दा पहिले प्राकृतिक पानी निकासको संरक्षण, पुराना नहर तथा कुलाको पुनर्स्थापना, वैज्ञानिक ढल व्यवस्थापन, खुला तथा पानी सोस्ने क्षेत्रको संरक्षण र दीर्घकालीन शहरी योजना कार्यान्वयन गर्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याएका छन्।

भरतपुरको पछिल्लो डुबानले एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको छ—प्रकृतिको नियमलाई बेवास्ता गरेर गरिएको विकास अन्ततः नागरिककै लागि विपत्ति बन्न सक्छ। यदि प्राकृतिक निकासको संरक्षण, वैज्ञानिक शहरी योजना र गुणस्तरीय पूर्वाधार निर्माणतर्फ तत्काल ध्यान नदिने हो भने आगामी वर्षहरूमा सामान्य वर्षाले पनि भरतपुरलाई बारम्बार डुबाउने खतरा अझ बढ्दै जाने देखिन्छ।