२०८३ जेठ ५, मंगलबार

@ हरि शर्मा,गाेरखा

श्रीखबर। नेपाली साहित्यको समकालीन क्षितिजमा आफ्नो मौलिक पहिचान निर्माण गर्दै अघि बढिरहेका आख्यानकार तथा कवि दुर्गा घिमिरे संघर्ष, संवेदना र सामाजिक चेतनाका सशक्त प्रतिनिधिका रूपमा स्थापित हुनुभएको छ।

कथा, कविता, गीत तथा लेखमार्फत समाजका पीडा, अभाव, अन्याय र उत्पीडनलाई जीवन्त रूपमा प्रस्तुत गर्दै उहाँले नेपाली साहित्यमा विशिष्ट स्थान बनाउन सफल हुनुभएको छ।

दुर्गा घिमिरेको साहित्यिक यात्रा २०५२ सालबाट प्रारम्भ भएको हो। त्यो समय केवल लेखनको सुरुवात मात्र नभई समाजमा विद्यमान अन्याय, विभेद र दमनविरुद्ध शब्दमार्फत प्रतिरोध गर्ने संकल्पको आरम्भ पनि थियो। त्यसयता उहाँ निरन्तर सिर्जनामा सक्रिय रहँदै समाजका शोषित, पीडित र निम्न वर्गका आवाजलाई साहित्यको केन्द्रमा ल्याइरहनुभएको छ। उहाँका रचनाहरूमा जीवनका वास्तविक भोगाइहरूको गहिरो प्रतिबिम्ब पाइन्छ।

गरिबी, वर्गीय असमानता, सामाजिक विभेद, मानवीय पीडा र परिवर्तनको आकांक्षा उहाँका सिर्जनाका मूल विषय हुन्। कल्पनाभन्दा यथार्थलाई प्राथमिकता दिने उहाँको लेखन शैलीले पाठकलाई समाजको कठोर सत्यसँग साक्षात्कार गराउँछ। दुर्गा घिमिरेलाई निर्भीक र जिम्मेवार स्रष्टाका रूपमा चिनिन्छ।

निरंकुश शासन, सामाजिक अन्याय र दमनकारी प्रवृत्तिका विरुद्ध उहाँले सधैं स्पष्ट र सशक्त रूपमा कलम चलाउनुभएको छ। उहाँका शब्दहरूमा विद्रोह छ, परिवर्तनको चाहना छ र पीडितप्रति गहिरो सहानुभूति छ।

साहित्यलाई मनोरञ्जनको माध्यम मात्र नभई सामाजिक चेतना जगाउने प्रभावकारी अस्त्रका रूपमा प्रयोग गर्नु उहाँको विशेषता हो। समकालीन घटनाक्रम, राजनीतिक अस्थिरता, मानवीय सम्बन्ध र व्यक्तिगत संघर्षलाई तत्काल साहित्यिक रूप दिन सक्ने क्षमता उहाँको अर्को विशेष पक्ष हो। यही कारण उहाँका रचनाहरू पाठकका भावना र अनुभवसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिन सफल भएका छन्।

विश्व साहित्यका चर्चित लेखक Chinua Achebe र Ernest Hemingway का कृतिमा पाइने सामाजिक यथार्थ, मानवीय संघर्ष र वैचारिक गहिराइसँग दुर्गा घिमिरेको लेखनको तुलनात्मक सामीप्य देखिन्छ।

नेपाली माटो, ग्रामीण परिवेश र समकालीन समाजका विविध पक्षलाई जीवन्त रूपमा चित्रण गर्ने उहाँको क्षमता नेपाली आख्यान साहित्यका लागि महत्वपूर्ण योगदान मानिन्छ। कविताको क्षेत्रमा पनि उहाँको प्रभावशाली उपस्थिति रहेको छ। मानवतावाद, प्रकृतिप्रेम र सामाजिक न्यायप्रतिको प्रतिबद्धता उहाँका कविताका प्रमुख विशेषता हुन्। मानव जीवनका मूल्य र चेतनालाई केन्द्रमा राख्ने उहाँका कविताले पाठकलाई आफ्नो अधिकार र कर्तव्यप्रति सचेत गराउँछन्।

प्रकृतिको सौन्दर्यलाई मानवीय जीवनसँग जोडेर प्रस्तुत गर्ने उहाँको शैली उत्तिकै आकर्षक छ। कतिपय कवितामा वर्गीय विभेद, शोषण र सामाजिक असमानताविरुद्धको तीव्र स्वर पनि सुनिन्छ। सर्वहारा वर्गको उत्थान र समानतामूलक समाज निर्माणको आकांक्षा उहाँका कवितामा स्पष्ट रूपमा अभिव्यक्त भएको पाइन्छ।

दुर्गा घिमिरेको ‘चम्पा’ लघुकथा उहाँको सामाजिक यथार्थवाद र आख्यानशिल्पको उत्कृष्ट उदाहरण मानिन्छ। यस कृतिमा नारी चेतना, लैङ्गिक असमानता र पितृसत्तात्मक संरचनामाथि गहिरो प्रश्न उठाइएको छ। थोरै शब्दमा समाजको ठूलो यथार्थ प्रस्तुत गर्ने क्षमता, प्रतीकात्मकता र सोच्न बाध्य बनाउने अन्त्यले यस लघुकथालाई विशेष बनाएको छ। जीवनका अनेक संघर्षका बीच पनि निरन्तर सिर्जनामा सक्रिय रहनु उहाँको अदम्य साधना हो। उहाँका शब्दहरूमा पीडा छ, तर निराशा छैन; संघर्ष छ, तर हारको स्वीकारोक्ति छैन। बरु प्रत्येक रचनाले पाठकलाई अन्यायविरुद्ध उभिन, चेतनशील बन्न र जीवनप्रति आशावादी रहन प्रेरित गर्दछ।

कथाकार, कवि र गीतकारका रूपमा बहुआयामिक प्रतिभा प्रस्तुत गरिरहनुभएका दुर्गा घिमिरे नेपाली साहित्यका त्यस्ता स्रष्टा हुनुहुन्छ, जसले शब्दलाई समाज परिवर्तनको माध्यम बनाउँदै निरन्तर सिर्जनात्मक यात्रा अघि बढाइरहनुभएको छ।

उहाँको साहित्यिक योगदान नेपाली साहित्यका लागि प्रेरणादायी र महत्वपूर्ण सम्पत्ति बनेको छ।