२०२०८२ मङ्सिर २९,साेमबार
@ कृष्ण खनाल
नेकपा एमाले पुनः निर्णायक मोडमा उभिएको छ। पार्टीको भावी नेतृत्वका लागि अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र वरिष्ठ नेता ईश्वर पोखरेलबीच देखिएको आन्तरिक टक्करले एमालेभित्र मात्र होइन, समग्र नेपाली राजनीतिमा तरंग पैदा गरेको छ।
दुवै पक्षले आ–आफ्नो ‘टिम सेटिङ’ सार्वजनिक र असार्वजनिक रूपमा अघि बढाइरहेका छन्, जसले शक्ति सन्तुलन, नेतृत्व शैली र पार्टीको भावी दिशा माथि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
ओली समूह : नियन्त्रण, निरन्तरता र केन्द्रीयकरण अध्यक्ष केपी शर्मा ओली समूहले ओली पुनः अध्यक्ष रहने गरी स्पष्ट फ्रेम अघि सारेको छ।
महासचिवमा शंकर पोखरेललाई अघि सार्नुले वैचारिक निष्ठा, संगठनमा पकड र अध्यक्षप्रतिको भरोसालाई निरन्तरता दिन खोजिएको संकेत गर्छ।
उपाध्यक्षहरूमा विष्णु पौडेल, रामबहादुर थापा ‘बादल’, गुरु बराल र पृथ्वीसुब्बा गुरुङ जस्ता प्रभावशाली र अनुभवी नेताहरूको संयोजनले ओली समूहले अनुभव, शक्ति र संगठनलाई प्राथमिकता दिएको देखिन्छ।
त्यसैगरी उपमहासचिवमा विष्णु रिमाल, भानुभक्त ढकाल र रघुबीर महासेठलाई अघि सार्नुले पार्टीको प्रशासनिक, आर्थिक र संगठनात्मक पक्षलाई थप मजबुत बनाउने रणनीति झल्किन्छ।
समग्रमा ओली समूहको सेटिङ केन्द्रिकृत नेतृत्व, कडा अनुशासन र द्रुत निर्णय क्षमतालाई निरन्तरता दिने दिशामा उन्मुख देखिन्छ।
ईश्वर पोखरेल समूह : वैकल्पिक नेतृत्व र सन्तुलनको खोज
वरिष्ठ नेता ईश्वर पोखरेल समूहले आफू अध्यक्ष रहने गरी अलग्गै फ्रेम तयार पारेको छ।
पाेखरेलकाे टीमबाट प्रतिस्पर्धा गर्न उपाध्यक्षका लागि गाेकर्ण विष्टलाई अघि सारिएको छ भने उनैसँगै परशुराममेघी गुरुङ ,विन्दा पाण्डे र अरुण नेपाल उपाध्यक्षमा प्रतिस्पर्धा गराउने याेजनामा छन्
याेगेश भट्टराई पाेखरेल टीमबाट महासचिवमा उम्मेदवारी दिने तयारी साे टीमकाे रहेकाे छ।
ईश्वर पोखरेलको राजनीतिक छवि, संगठनमा लामो अनुभव र ‘मध्यमार्गी’ नेताको पहिचानले पार्टीभित्र सन्तुलित नेतृत्व चाहने पंक्तिलाई आकर्षित गरेको छ।
पोखरेल समूहको मुख्य तर्क भनेको एमालेभित्र बढ्दो शक्ति केन्द्रीयकरण, फरक मतप्रतिको असहिष्णुता र आन्तरिक लोकतन्त्रको खुम्चिँदो अभ्यास हो। उनीहरू पार्टीलाई पुनः संस्थागत, समावेशी र सामूहिक नेतृत्व तर्फ फर्काउनुपर्ने धारणा अघि सारिरहेका छन्।
#स्वतन्त्र उम्मेदवारी : असन्तुष्टिको संकेत
यसैबीच केही नेताहरू स्वतन्त्र रूपमा उम्मेदवारी दिने तयारीमा रहेकोले एमालेभित्र असन्तुष्टिको तह कति गहिरो छ भन्ने देखाउँछ।
ठूला दुई समूहबीचको ध्रुवीकरणले आफूलाई कुनै पनि क्याम्पमा सुरक्षित नठान्ने नेताहरू स्वतन्त्र विकल्पको खोजीमा देखिनु अस्वाभाविक होइन।
यो प्रवृत्तिले महाधिवेशनलाई प्रतिस्पर्धात्मक बनाउने सम्भावना त बढाउँछ, तर त्यसले पार्टीभित्र दीर्घकालीन एकता कायम गर्न थप चुनौती पनि सिर्जना गर्न सक्छ।
एमालेको भविष्य : एकता कि विभाजनको जोखिम ?
एमालेको आगामी नेतृत्व चयन केवल व्यक्तिको प्रतिस्पर्धा मात्र होइन, पार्टी कुन बाटो हिँड्ने ? भन्ने प्रश्नसँग जोडिएको छ।
ओली शैलीको कडा नेतृत्वले अल्पकालीन रूपमा पार्टीलाई अनुशासित र निर्णायक बनाउँछ, तर दीर्घकालमा असन्तुष्टि थुप्रिने जोखिम रहन्छ।
उता, ईश्वर पोखरेल समूहले उठाएको आन्तरिक लोकतन्त्र र सामूहिक नेतृत्वको मुद्दा व्यवहारमा कार्यान्वयन गर्न सके मात्र पार्टीलाई दीर्घकालीन स्थायित्व दिन सक्छ। अन्यथा त्यो केवल वैचारिक नारा बन्ने खतरा पनि उत्तिकै छ।
*समग्र नेपाली राजनीतिमा प्रभाव:
एमाले नेपालको प्रमुख राजनीतिक शक्ति हो। त्यसैले एमालेभित्रको शक्ति संघर्षले सरकार, विपक्ष, गठबन्धन राजनीति र नीति निर्माणमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्छ।
यदि एमाले आन्तरिक कलहमा अल्झिरह्यो भने त्यसको फाइदा अन्य दल र अस्थिर राजनीतिले उठाउने निश्चित छ। त्यसैले अहिलेको चुनौती केवल ‘को अध्यक्ष बन्छ ?’ भन्ने होइन, एमाले कस्तो पार्टी बन्छ ? भन्ने हो।
सारमा, ओली–पोखरेल टक्करले एमालेलाई दुई धारमा विभाजित गरिरहेको छ। यो प्रतिस्पर्धा यदि वैचारिक, लोकतान्त्रिक र मर्यादित रह्यो भने एमाले अझ परिपक्व पार्टीका रूपमा अघि बढ्न सक्छ। तर व्यक्तिगत अहं, शक्ति मोह र बहिष्करण हावी भयो भने एमालेको संगठनात्मक शक्ति कमजोर हुनुका साथै नेपाली राजनीति थप अस्थिर बन्ने जोखिम रहन्छ।
अब निर्णय एमाले नेतृत्व, महाधिवेशन प्रतिनिधि र पार्टी पंक्तिको हातमा छ— एकता, सुधार र दीर्घकालीन दृष्टि रोज्ने कि, शक्ति संघर्षमै सीमित हुने सम्भावना रहन्छ।
( लेखक कृष्ण खनाल राष्ट्रिय जनसाहित्यिक सङ्घ नेपालका केन्द्रीय सदस्य हुन्।)
