२०८२ मङ्सिर ११,बिहीबार
कृष्ण खनाल
श्रीखबर/ नेपालको राजनीतिक घडी फेरि एउटा निर्णायक मोडमा छ।नेकपा एमाले आफ्नो ११औँ महाधिवेशनको दहलीजमा उभिएको छ—जहाँ भविष्यको नेतृत्व मात्र होइन, पार्टीको वैचारिक दिशा, रणनीतिगत सोच र सत्तासँगको सम्बन्धसमेत पुनर्परिभाषित हुनेछ।
हिजो देशभर प्रतिनिधिका लागि उम्मेदवारी दर्ता सम्पन्न भइसकेको छ, र प्राप्त संकेतले देखाइरहेको छ—अध्यक्ष पदमा वर्तमान पार्टी अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र वरिष्ठ उपाध्यक्ष ईश्वर पोखरेलबीच प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धा उभिएको छ।
प्रश्न उठ्छ—एमाले कुन बाटो तर्फ जान्छ? निरन्तरता कि नेतृत्व हस्तान्तरण?
* ओली विरुद्ध पोखरेल:
निरन्तरताको तर्क बनाम रूपान्तरणको चाहना दुई नाम जुन अहिले एमालेका हेग्लियन द्वन्द्व-जस्तै अगाडि छन्—ओली र पोखरेल।
ओली पार्टीको चेहरा, विवाद र लोकप्रियता—तीनैको केन्द्रबिन्दु।
उनको असाधारण उन्माद पैदा गर्ने क्षमता छ, तर साथसाथै विभाजन र असन्तुष्टि जन्माउने इतिहास पनि। यही कारण, आन्दोलनपश्चात देश अस्थिरतापूर्वक अघि बढिरहेको बेला, केही नेताहरू पुनः ओलीकै नेतृत्व आवश्यक ठान्छन्—स्थायित्व, अनुभव र ‘स्टेट–ह्यान्डलिङ’ क्षमताका आधारमा।
तर त्यसैसँगै, अर्को धार— ‘नेतृत्व हस्तान्तरण’ को वृहत्तर आवाज पनि पार्टीभित्र सुनिन्छ।
धेरैको तर्क छ, ओली अब अभिभावक भूमिकाबाट पार्टीलाई बाटो देखाउने, तर जिम्मेवारी हस्तान्तरण गर्ने मोडमा जानुपर्छ। पोखरेल त्यसका लागि सम्भावित विकल्प।
उनको स्वभाव संयमित, पार्टीभित्र स्वीकृति मध्यम, व्यवस्थापन कौशल जाँचिएको—तर ‘करिस्मा’ र आमसमर्थनको ऊर्जा ओलीजति शक्तिशाली छैन।
यही दुई ध्रुवबीच एमालेको चुनाव मात्र होइन, भविष्यको चरित्र लेखिँदैछ।
* जेनजी आन्दोलनपछि सिर्जित मनोवैज्ञानिक फाटो
जेनजी आन्दोलनले नेपाली राजनीति मात्र होइन, दलहरूको सोच, नीति र नेतृत्व मूल्याङ्कनको आधारलाई नै बदलिदियो।
युवापुस्ता राजनीतिक दलहरूसँग असन्तुष्ट छ—तर पूर्ण रूपमा विमुख पनि छैन। उनीहरूले पार्टीभित्रै परिवर्तन मागेका छन्।
एमालेभित्र ओलीको व्यवहार र निर्णयशैलीप्रति असन्तुष्टि बढेको छ।
कतिपय अनुभवी नेता ‘मध्यमार्गी सुधार’ चाहन्छन्, जबकि ओली निस्क्रिय होइनन्—उनी अझै शक्तिकेन्द्र, संगठन–कुशल र जटिल परिस्थितिमा ‘गेम–चेंजर’ बन्न सक्ने क्षमताका कारण सशक्त।
तर नेपालको नयाँ राजनीतिक चेतनाले एकै नेता–एकै प्रवाहको दीर्घकालीन शासनलाई प्रश्न गर्न थालेको छ।
* माधव नेपालदेखि हालसम्म:निरन्तरता र विचलनको चक्र
एमालेले विगतमा नेतृत्व विवादकै कारण ठूलो फुट देखिसकेको छ। माधवकुमार नेपाल नेतृत्व भएर बनेको अर्को पार्टीबाट धेरै कार्यकर्ता फेरि एमालेमै फर्केका छन्—यो ओलीको प्रभाव हो कि संगठनात्मक जराको शक्ति? दुबै मिश्रित।
तर पछिल्ला वर्षहरूमा ओलीका कदम—निर्णय शैलीदेखि नेता कार्यकर्तासँगको व्यवहार—कतिपयलाई बिच्काउँदै आएको छ। यही कारण धेरैले सोचिरहेका छन्—‘एक व्यक्ति केन्द्रित’ संरचना भविष्यको एमाले सुदृढीकरण होइन, संकटको बीऊ बन्न सक्छ।
* ११औँ महाधिवेशन: एमालेको दिशानिर्णय
यदि ओली निरन्तरता पाइन्छ भने,
— स्थायित्वको सम्भावना, तर नयाँ पुस्ताको असन्तुष्टि तीव्र हुनेछ भने संगठन बलियो तर वैचारिक बहस कमजोर बनेर जाने छ। गुरुकै भारमा पार्टी टेकेको, संस्थागत नेतृत्व विकास मन्द हुनेमा शँका छैन।
–यदि पोखरेल नेतृत्वमा आउँछन् भने,
— पार्टीमा नयाँ ऊर्जा, तर प्रभाव निर्माणमा समय लाग्ने छ। गठबन्धन–सम्पर्क र राष्ट्रिय राजनीति पुनर्संयोजन सम्भव देखिन्छ । युवापुस्तासँग संवाद बढ्ने, तर ओली–केंद्रित गुट असन्तुष्ट रहने जोखिम उत्तिकै छ।
यसैले, महाधिवेशन एमाले को नेतृत्व चयन मात्र होइन—‘भविष्यको संस्कृति’ को मतदान हो।
सारमा,
एमाले एक मोडमा—फर्कने कि रूपान्तरणमा जाने?
एमालेको ११औँ महाधिवेशन आगामी पाँच वर्षको मात्र होइन, दशकको राजनीतिक स्वरूप तय गर्ने बिन्दु हो।
ओली यदि पुनः अध्यक्ष बन्छन् भने ,
एमाले पुरानै धारमा ‘सुदृढ निरन्तरता’ तर्फ जानेछ।
पोखरेल आए भने,
एमाले ‘सुत्न लागेको क्रान्ति’ लाई पुनर्गठन गर्दै, वैकल्पिक नेतृत्व संस्कृति निर्माणतर्फ मोडिन सक्छ। तर वास्तविक प्रश्न अझै गहिरो छ— एमाले नेतृत्वमा को आउँछ भन्ने भन्दा पनि, अब कस्तो पार्टी बन्न चाहन्छ?
व्यक्ति प्रमुख दल कि संस्थागत विधि प्रमुख दल? संघर्ष र करिज्मामा उभिएको शक्ति कि समावेशी र विचार–प्रधान संगठन? महाधिवेशनको मतपत्र वास्तवमा यी दुई भविष्यबीचको छानोट हो।
(लेखक खनाल राष्ट्रिय जनसाहित्यिक सङ्घ नेपालका केन्द्रीय सदस्यसमेत हुन्)
