२०८२ कार्तिक २१, शुक्रबार

@ कृष्ण खनाल

जेन–जि आन्दोलनले देशको राजनीतिक चेतनामा हल्ला मात्र ल्याएन— यसले वाम राजनीति भित्रको नशा, द्वन्द्व र प्रतिस्पर्धालाई पनि झकझक्याइदियो।

आन्दोलनपछिका केही दिन भित्रै वामपन्थी दलहरूमा नयाँ चटारो छाएको छ। कतै पार्टी एकता अभियानको घोषणाले उत्साह जगाइरहेको छ भने कतै पुराना कार्यकर्तालाई “घर फर्क” भन्ने अभियानले संगठन पुनर्जीवन पाउँदैछ। कतै एकताकाे अवसर त कतै घर न घाटकाे पाे हुने पीर । कतै प्रतिस्पर्धाी थपिदै त कतै पाखा लाग्दैछन् -`विराेधी´ ।

* एमालेभित्र ‘घर फर्क’ अभियान

नेकपा (एमाले) चितवनदेखि काठमाडौंसम्म “साथीहरू आफैँको घर फर्कौं” भन्ने नारासहित कार्यकर्ता भेला, अपिल र संवाद कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको छ। केन्द्रमा कुन हलबाट घर झिर्ने र चित्राउने भन्ने चटाराे ।

विभिन्न साना–ठूला समूहमा फुटेका कार्यकर्ता, केन्द्रीय नेतासम्मलाई फेरि एमालेमा फर्काउने अभियानलाई अहिले उच्च प्राथमिकतामा राखिएको छ।एमालेकाे अर्थमा उ जागेकाे छ।

अध्यक्ष केपी शर्मा ओली नेतृत्वले प्रचण्ड र माधव नेपालसँगको असफल एकता अनुभवका आधारमा अब “एमालेलाई नै पुनः एकीकृत कम्युनिस्ट केन्द्र” बनाउने योजनामा लागेको छ।

चितवन, पोखरा, विराटनगर बुटवललगायत जिल्लामा आयोजित भेलाहरूमा एमालेले आफू “नयाँ विचारसहित पुरानो निष्ठाको पुनःस्थापना” गर्दैछ भन्ने सन्देश दिइरहेको एमालेकाे कथन छ।

रामकुमारी झाँक्री, किसान श्रेष्ठ जस्ता नेताहरूको “एमाले नै हाम्रो घर हो” भन्ने सार्वजनिक अभिव्यक्ति नै यस अभियानको प्रभावको संकेतका रूपमा हेरिएको छ।

# माओवादी केन्द्रको एकता अभियान

पाँच भन्दा बढी पार्टी मिलेर बनेकाे एकता केन्द्र फुटेर माओवादी बन्याे।

जेन–जि आन्दोलनपछि माओवादी केन्द्रमा पनि चहलपहल बढेको छ। पार्टी अध्यक्ष तथा पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ ले “नयाँ ढंगको कम्युनिस्ट एकता” को नारा दिंदै साना वाम दलहरूलाई एकसाथ ल्याउने प्रयास तीव्र पारेका छन्। जाे आफैसँग विच्किएका थिए।

हालसम्म नौ वटा वामपन्थी संगठन सहित माओवादी केन्द्रसँग एकीकृत भै ` नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी( नीकपा) बन्न पुगेका छन्। “नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी” ।

* दाहालको राजनीतिक रणनीति

दाहाल दुई तहमा केन्द्रित रणनीतिमा छन् ।

१. संगठन विस्तार र प्रभाव सुदृढीकरण: साना वाम दलहरूलाई समेटेर “वाम एकताको केन्द्र”को दाबी गर्न।

२. राजनीतिक सन्देश प्रवाह: जेन–जि आन्दोलनपछिको असन्तुष्ट जनमतलाई “सङ्घीयता र स्थायित्वको पक्षमा वाम विकल्प” का रूपमा आकर्षित गर्न। तर, आलोचकहरू भन्छन्— “माओवादीको एकता अभियान विचारका लागि भन्दा पनि अस्तित्व जोगाउने प्रयत्न हो।”

जनआन्दोलनपछिका नारा, वैचारिक आत्ममन्थन र संगठनिक पुनर्संरचनामार्फत माओवादीले पुनः जनविश्वास कमाउने चुनौती अझै बाँकी छ।

# माधव नेपाल–झलनाथ खनालाकाे नेपाली यात्रा-

नेकपा (एकीकृत समाजवादी) भित्र पनि नयाँ ‘संघर्ष र समझदारी’को दृश्य देखिन्छ। पूर्वप्रधानमन्त्रीहरु माधवकुमार नेपाल र झलनाथ खनालले दाहालसँग मिलेर “नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी” निर्माणमा साथ दिएका छन्। उनीहरूको दाबी छ— “यो एकता वाम आन्दोलनलाई पुनः जनमुखी र सैद्धान्तिक बनाउने दिशामा अग्रसर छ।”

तर, पार्टी भित्रकै कतिपय नेताहरू भन्छन्— “यो एकता संगठनात्मकभन्दा पनि अवसरवादी प्रयोग हो,” जसले दीर्घकालीन एकता भन्दा पनि नेतृत्वको अस्तित्व जोगाउने प्रयत्न मात्र देखाउँछ।

* बामदेव गौतम र ‘एकता अभियान पार्टी’ दुई दशकदेखि “एकता, एकता” भन्ने बामदेव गौतम अहिले पनि त्यो नारा दोहोर्याइरहेका छन्। प्रचण्डसँग समाजवादी पार्टीलाई मिलाएर प्रचण्डकाे साखिल्य हुन तारतम्य मिलाएका बामदेवलाई अझैपनि बर्दियाबाट माओवादीकाे भाेट खाएर जित्ने रहर मेटिएकाे छैन ।

प्रधानमन्त्री लेख्ने सपना जिवित रहेकाे ठानेका छन्। एकता गर्दै सभाहरूमा “एक करोड सदस्यता विस्तार” को घोषणा गर्दै नयाँ उत्साह देखाएका छन्- गाैेेतमले। अझ कृषि उत्पादनमा जाेडिने सपनामा छन् उनी।

तर, राजनीतिक विश्लेषकहरू भन्छन्— “गौतमको अभियान व्यवहारमा संगठनभन्दा पनि प्रतीकात्मक भूमिका खेलेको छ।” उनका वक्तव्यहरूले वाम राजनीतिमा एकता चाहना जीवित रहेको संकेत दिए पनि, व्यवहारमा त्यस्तो एकता दीर्घकालीन सम्भव हुने आधार प्रष्ट छैन।

* जेन–जि आन्दोलनपछि किन यस्तो चटारो?

जेन–जि आन्दोलनले पुरानो पुस्ताका नेताहरूको नैतिक र राजनीतिक वैधतामा प्रश्न उठाएको छ। सडकमा निस्केका युवाहरूको मुख्य सन्देश थियो— “पुराना दल र पुराना शैलीको राजनीति अब समाप्त होस्।” त्यसैले वाम नेताहरू अहिले प्रतिस्पर्धात्मक रूपमा नयाँ सन्देश र संगठनिक ताजगी देखाउनतिर लागेका छन्। हुन त घुसपैठ हुनु अघि जेनजी उमेर समुहका माग सुशासन र विकास मुख्य थियाे ।

राजनीतिक विश्लेषकहरु भन्छन्, “जेन–जि आन्दोलनले पुरानो वाम नेतृत्वलाई आफ्नो अस्तित्वबारे पुनर्विचार गर्न बाध्य बनायो। अहिले देखिएको एकता र घर फर्काउने अभियान आत्मसंरक्षणको प्रयास पनि हो।” सारमा, जेन–जि आन्दोलनले वाम राजनीति भित्र चेतना र चुनौती दुवै जगाएको छ।

एमालेलाई पुरानो निष्ठा फर्काउने दबाब छ भने माओवादी र समाजवादी दलहरूलाई अस्तित्व सुरक्षित राख्ने चटारो छ। बाबुराम भट्टराई पनि दाैडन खुट्टा उचालेगरि साथी खाेज्दैछन्, आफ्नै वर्ग र विचार तर्फ। तर, इतिहास बताउँछ— वाम एकता केवल भावना होइन, विश्वास र नीति चाहिन्छ।

यदि यी एकता प्रयासहरू सत्ता र अस्तित्वका लागि मात्र भए, तिनको आयु पनि जेन–जि आन्दोलनको ज्वालाजस्तै क्षणिक हुनेछ।