२०८२ कार्तिक १३, बिहीबार

@ नारायण पाैडेल,चितवन

राजनीतिक इतिहास कुनै सीधा रेखा होइन— यो संघर्ष, आदर्श, असफलता र पुनर्जागरणको बृत्ताकार यात्रा हो।राणाकालीन राज्य सत्ताकाे अन्त्य भएपनि राजतन्त्रको निरङ्कुशता, जनआन्दोलन, माओवादी युद्ध, संघीय गणतन्त्र र अहिलेको राजनीतिक निराशा — यी सबै कालखण्डमा केही व्यक्तिहरूले मात्रै देशको इतिहाससँगै आफ्नो व्यक्तिगत जिन्दगीका कथालाई कालजयी बनाउन सफल हुन्छन्। इतिहासकाे पानामा आफुलाई दर्ज गर्न वर्तमानसँग पाैठाजारी खल्न सफल पात्रहरु भने कमै हुन्छन् । तिनै नाम मध्यका एक पात्र हुन् – केपी शर्मा ओली।

झापाको खेत–खलियानमा सशस्त्र विद्रोहमार्फत बर्गबिहिन समाजको सपना देख्ने ती तात्कालिन जेनजी युवा ओलीले पछि देशको प्रधानमन्त्री भएर तमाम विदेशी शक्तिकेन्द्रको दबाबका बाबजुद नेपालको संविधान जारी गर्नेदेखि भारतीय नाकाबन्दी डटेर सामना गर्नेसम्मका ऐतिहासिक क्षणहरूको गाैरवपूर्ण नेतृत्व गर्ने अवसर पाएका ओली – नेपाली जनतालाई विकास र समृद्धिको दूर सपना देखाउँदै त्यसलाई साकार पार्ने दिशामा अघि बढे।

आजको नयाँ पुस्ता (जेन–जि)  उनका भाषणभन्दा बढी उनको सोच, शैली र व्यवहारलाई प्रश्न गर्न थालेको छ। त्यसैले ओलीको यात्रा केवल एक व्यक्तिको कथा होइन, नेपालको राजनीतिक मूल्य, विचार र पुस्ता–परिवर्तनको दर्पण हो।

# झापाबाट शुरु भएको विचारको यात्रा

– ओलीको राजनीतिक यात्रा नेपालको कम्युनिष्ट चेतनाको उत्कर्षकालसँग मेल खान्छ। भारतको नक्सलपंथी आन्दोलनबाट प्रेरित झापामा युवाहरूले सामन्तवाद र अन्यायविरुद्ध हतियार उठाए। त्यो आन्दोलनको नारा थियो — “जमिन जोत्नेको, कारखाना चलाउनेको।” केपी शर्मा ओली ती विद्रोहीमध्ये एक थिए। तर अनुभव, संगठन र वैचारिक परिपक्वताको कमीले आन्दोलन असफल भयो। धेरै योद्धाहरूले ज्यान गुमाए, ओली पनि पक्राउ परे र लामो समय जेलमा रहे। तर यही जेल नै उनको राजनीतिक विश्वविद्यालय बन्यो। त्यहाँ उनले मार्क्स, लेनिन, माओका सिद्धान्त पढे; नेपाली समाज, संस्कृति र शक्ति संरचनाको वास्तविकता बुझ्न थाले। त्यो समयले उनलाई विद्रोही युवाबाट संगठित, विचारशील र व्यवहारिक नेतामा रूपान्तरण गरायो।

`लोकप्रियतावाद क्षणिक हुन्छ, तर दर्शन दीर्घकालीन। दर्शनले मात्र स्थायी रूपान्तरण सम्भव हुन्छ।´ भन्ने चेत भरिएका केपि ओलीकाे जिवनले कैयन आलोचना सामना गर्नुपरेकाे प्रष्ट देखिन्छ ।

# खुला राजनीतितर्फको संक्रमण

जनमत संग्रह (२०३६) र त्यसपछिको दशकमा ओली भूमिगतबाट खुला राजनीतितर्फ फर्किए। त्यो समय देशमा निरङ्कुशता थियो, तर लोकतान्त्रिक चेतना जाग्दै थियो। ओलीले पार्टीभित्र संगठन, नीति र अनुशासन सुदृढीकरणमा ध्यान दिए। नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माक्र्सवादी) र पछि एमालेमा समाहित भएपछि उनले व्यवहारिक र राष्ट्रवादी धारलाई बलियो बनाए।

हतियार छाेडेर शान्तिपूर्ण बाटाे समातेका ओलीले जव हतियारबाट नभै विचार र संस्थागत अनुशासनका प्रतीकका रूपमा देखिन थालेसँगै उनका प्रतिद्वन्दीता पार्टी भित्र र बाहिर देखा पर्न थाले ।याे बाटाेले नै उनलाई क्रान्तिकारीभन्दा बढी राजनीतिक यथार्थवादी नेता बनायो।

# संसदीय राजनीति र राष्ट्रवादको उदय

– २०४६ सालको जनआन्दोलनपछि देशमा बहुदलीय व्यवस्था पुनःस्थापित भयो। ओलीले यो अवसरलाई संगठनात्मक र नीतिगत रूपमा प्रयोग गरे। २०५१ सालमा गृह मन्त्री बनेर उनले प्रशासनिक दृढता र अनुशासन प्रदर्शन गरे। तर त्यही समय माओवादी सशस्त्र द्वन्द्व सुरु भयो।

ओलीले माओवादी युद्धको विरोध गर्दै लोकतान्त्रिक प्रणालीभित्रै सुधार सम्भव छ भन्ने धारणा प्रस्तुत गरे। त्यो धारणा उनले पार्टीमा एक व्यवहारिक, सन्तुलित र राष्ट्रियता–केन्द्रित नेताको छवि निर्माण गर्न सहयोगी भयो। यस कालसम्म आइपुग्दा, ओली विचारका होइन, व्यवहारका कम्युनिष्ट नेता बनेका थिए।

# राष्ट्रवादको उत्कर्ष र निराशाको आरम्भ

२०७२ साल—नेपाल भूकम्प, संविधान जारी गर्ने विवाद र भारतीय नाकाबन्दीको कालखण्ड। त्यो कठिन समयमा ओली प्रधानमन्त्री बने। उनले राष्ट्रको स्वाभिमान र आत्मनिर्भरताको नारा दिए, चीनसँग पारवहन सम्झौता गरे, नाकाबन्दीको प्रतिरोध गरे र नेपाली जनतामा “स्वाभिमानसहितको अस्तित्व”को भावना जगाए। उनको राष्ट्रवादी छवि शिखरमा पुग्यो।

तर दोस्रो कार्यकालमा (२०७४–२०७८) त्यो लोकप्रियता चुनौतीमा पर्‍यो। सत्ता–केन्द्रित सोच, पार्टीभित्रको विभाजन, संसद् विघटन र संविधानविपरीत कदमका कारण उनी “अधिनायकवादी प्रवृत्ति”को आरोपमा घेरिए। जनतामा राष्ट्रवादी गर्व र लोकतान्त्रिक निराशा — दुबै भावनाको मिश्रण फैलियो। त्यसपछि ओली पुनः विपक्षमा पुगे, तर देश र राजनीति दुवै बदलिइसकेका थिए।

# नयाँ पुस्तासँगको दूरी :जेन–जि युगको प्रश्न

जेन–जि पुस्ता, जसले डिजिटल स्क्रिनबाट राजनीति बुझ्न थालेको छ, अब नाराभन्दा बढी जवाफदेहिता र पारदर्शिता खोज्छ। यस पुस्ताले पुरानो पुस्ताका नेताहरूमा स्वार्थ, प्रदर्शन र शक्ति–केंद्रित प्रवृत्तिको आलोचना गरिरहेको छ। ओलीका व्यङ्ग्यात्मक भाषणहरू, पुरानो शैली र राष्ट्रवादको भाषण अब त्यति आकर्षक लाग्दैनन्। उनी अब राजनीतिक व्यङ्ग्यका पात्र बनेका छन् — तर त्यो आलोचना उनको विचारभन्दा बढी पुस्तागत सोचको टकराव हो।

आजको नयाँ पुस्ता भन्छ — “हामीलाई देशभक्तिको होइन, पारदर्शिताको आवश्यकता छ।” तर देशभक्तिबिना पारदर्शिता सम्भव हुन्छ त? यही प्रश्न अहिलेको राजनीतिक द्वन्द्वको केन्द्रमा छ — जहाँ एकातिर ओलीजस्ता पुराना नेताहरूको अनुभव छ, अर्कातिर नयाँ पुस्ताको असन्तोष र आकांक्षा।

# जेनजी निर्देशित सरकारकाे ओलीमाथिकाे चाैघेरा :-

भ्रष्टाचार र सुशासनकाे नारासहित भदाै २३ गते जेनजीका नाममा युवा विद्यार्थी सडकमा ओर्लिए । युवा विद्यार्थीकाे भिडमा व्यापक घुसपैठ भयाे । सडककाे आन्दोलनलाई धेरै शान्तिले करेप्याे र आफ्नाे नियन्त्रणमा बदल्याे । जसका कारण राज्यका कुनैपनि निकायले राष्ट्रिय सम्पत्तिकाे रक्षा गर्न सकेन न व्यक्ति कै सम्पत्ति जाेगायाे।

प्रधानमन्त्रीकाे राजिनामा लिएर सेना निस्किएको केहि मिनेटमै सिँहदरबार जल्याे । धेरैजसा राज्यका निकायका भवन खरानी भयाे । खरानी कै बीचबाट जेनजी निर्देेशित सुशील कार्कीकाे नेतृत्वमा आवस्यकताकाे शिद्धान्तका आधारमा नयाँ सरकार बन्याे ।

सरकारले यस्तो आयाेग गठन गर्याे- जसले प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीलाई देश नछाड्न भन्याे। सकेसम्म काठमाडौं मै रहन आदेश जारी गर्याे । जसकाे विरोधमा एमाले रह्याे, छ।।

* निष्कर्ष :

केपी शर्मा ओलीको यात्रा झापा आन्दोलनको माटोदेखि डिजिटल युगको मञ्चसम्म फैलिएको छ।यो यात्रा केवल एक व्यक्तिको राजनीतिक कथा होइन — यो नेपालको विचार, संघर्ष र मूल्य–परिवर्तनको यात्रा हो। ओलीका सफलताहरू ऐतिहासिक छन्, असफलताहरू शिक्षाप्रद। उनको दर्शनले राष्ट्रियता र आत्मनिर्भरता सिकाउँछ, तर उनको शैलीले समयसँगै रूपान्तरणका लागि दिशानिर्देश गरेकाे छ।

(फाेटाे श्राेत: विभिन्न सञ्जाल तथा सँकलनबाट)

( लेखक नारायण पाैडेल एक कुशल प्राज्ञिक व्यक्तित्वकाे रुपमा परिचित हुनुहुन्छ ।)