२०८२असाेज ३१ शुक्रबार
@ कृष्ण खनाल
नेपाली राजनीतिमा जवरजस्त रुपमा बहसको देखापरेको छ ` नयाँ पार्टी कि नयाँ साेच सहितकाे नेतृत्व ´ ।
राजनीतिमा जनताको असन्तुष्टि बढ्दै गर्दा नयाँ दलको खोजीभन्दा बढी पुराना दलभित्र नयाँ सोच, दृष्टि र नेतृत्वको आवश्यकता खाेजि गर्नेकाे सँख्या बढ्दैगरेकाे देखिन्छ। पुराना दलमा दर्जिएका नेपाली काँग्रेस, नेकपा एमाले कम्युनिस्ट र माओवादी केन्द्र तथा तराई केन्द्रीत पार्टीहरुकाे समेत आन्दोलनको ऐतिहासिक योगदानसँगै नयाँ पुस्ताको नेतृत्वको आवश्यकताकाे खाेजी भैरहेकाे छ।
नेपालको राजनीति, नयाँ पुराना राजनीतिक दल- नेपाली काँग्रेस,एमाले माओवादी केन्द्र, गणतन्त्र पछि जन्मिएका पार्टी , संघीयता, जेनजी आन्दोलन, नयाँ पुस्ता, राजनीतिक सुधार, लोकतन्त्र, नयाँ सोचकाे विचमा घुम्दैछ।
* नयाँ दल होइन कि नयाँ दृष्टिकोण सहितको नेतृत्वको आवश्यकता ? -नेपालको राजनीतिक इतिहास स्वतन्त्रता, समानता र अधिकारका लागि गरिएको निरन्तर संघर्षको इतिहास हो। निरङ्कुश जहानियाँ राणा शासनको कालखण्डमा देश बन्दी थियो, आवाज दबिएको थियो र जनताको आकांक्षा कुण्ठित। यस्तै अवस्थामा स्वतन्त्रताको मशाल बोकेर नेपाली काँग्रेस र नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी स्थापना भए। यी दलहरूले जनताका अधिकारका लागि विद्रोह गरे, बलिदान दिए र सहादत प्राप्त गरे।
– स्वतन्त्रता र लोकतन्त्रकाे यात्रामा पुराना दल नेतृत्वको ऐतिहासिक महत्त्वपूर्ण भूमिका – राणा शासनको अन्त्य, प्रजातन्त्रको स्थापना र लोकतान्त्रिक चेतनाको विकासमा नेपाली काँग्रेसको योगदान ऐतिहासिक छ। त्यस्तै, वर्गीय समानता र सामाजिक न्यायको आवाज उठाउँदै कम्युनिस्ट आन्दोलनले देशमा वैचारिक उथलपुथल ल्यायो। २०४६ सालको आन्दोलनले प्रजातन्त्र पुनःस्थापना गर्यो भने २०६२/६३ को जनआन्दोलनले गणतन्त्र ल्यायो। माओवादी आन्दोलनले त्यस यात्रामा महत्त्वपूर्ण याेगदान गर्याे। जबकि मधेशवादी दलहरूले संघीयता र समावेशी शासनको स्वर ल्याए। यी सबै राजनीतिक यात्रामा पुराना दलहरूको योगदान अस्वीकार गर्न सकिँदैन—तर समय फेरिएको छ, सोच फेरिन नसक्दा जनताको विश्वास घट्दै गएको छ।
– जेनजी आन्दोलनपछि उठेको नयाँ प्रश्न – हालैको जेनजी आन्दोलन ले नेपाली राजनीतिमा एउटा गहिरो प्रश्न उठाएको छ—के अब देशलाई नयाँ दल चाहिएको हो, वा पुराना दलमै नयाँ सोच, दृष्टिकोण र नेतृत्वको आवश्यकता हो? जनतामा असन्तुष्टि छ, तर त्यो असन्तुष्टि प्रणालीमाथि भन्दा बढी नेतामाथि केन्द्रित छ। पुराना दलका नेताहरूले जनताको आशा पूरा गर्न सकेनन्, तर संस्थागत ढाँचा अझै बलियो छ। त्यसैले समाधान दल परिवर्तन होइन, नेतृत्व र सोच परिवर्तन हो।
= दल होइन, दृष्टिकोण परिवर्तन आवश्यक नेपालमा आज राजनीतिक दलहरूको संख्या सयौँ पुगेको छ। तर जनताले थाहा पाएका छन्—दल बढेर होइन, दृष्टिकोण परिवर्तन भएर देश बदलिन्छ। पुराना दलहरूले संगठनभित्र युवा नेतृत्वको उदय, पारदर्शिता र नीति सुधारमा ध्यान दिन सके, नयाँ पार्टीको आवश्यकता रहँदैन। जनता अहिले वैकल्पिक नेताको खोजीमा छन्, दलको होइन।
– नयाँ पुस्ता, नयाँ सोच, पुरानो अनुभव पुराना नेताहरूको योगदान अमूल्य छ। उनीहरूले देशलाई निरङ्कुशताबाट लोकतन्त्रसम्म ल्याए, संविधान निर्माण गराए, गणतन्त्रको जग बसाए। तर अब समय नयाँ पुस्तालाई जिम्मेवारी हस्तान्तरण गर्ने हो। नयाँ पुस्ताले पुरानो पुस्ताको अनुभवलाई पूँजी र नयाँ सोचलाई दिशा बनाउनुपर्छ। राजनीतिमा प्राविधिक ज्ञान, नीतिगत स्पष्टता, पारदर्शिता र परिणाममुखी दृष्टिकोण नै नयाँ नेतृत्वको पहिचान बन्न सक्छ।
* निष्कर्ष नेपालको राजनीतिक संकट नयाँ पार्टीको कमी होइन, पुराना दलभित्र नयाँ सोच र नयाँ नेतृत्वको अभाव हो। यदि काँग्रेस, कम्युनिस्ट दलहरूले आफ्ना संगठनभित्र आन्तरिक लोकतन्त्र बलियो बनाए, युवालाई अवसर दिए र पारदर्शी शासनको संस्कार विकास गरे—जनताले फेरि पनि आशा यिनै दलहरूबाट खोज्नेछन्। नेपाललाई स्थायित्व, सुशासन र समृद्धिको बाटोमा लैजान अहिलेको आवश्यकता नयाँ दल होइन—पुराना दलमै नयाँ सोच र दृष्टिकोण बोकेको नयाँ नेतृत्वकाे खाेजि आजको आवश्यकता र समाधानकाे दिशानिर्देश हाे।
( लेखक खनाल समाजशास्त्रमा स्नातकोत्तर पत्रकार हुन्।)
