२०८२ भाद्र २९, आइतबार

@ कृष्ण खनाल

नेपालको राजनीतिक इतिहासमा पहिलो पटक सुशीला कार्की प्रथम महिला प्रधानमन्त्री बनेकी छन्। प्रधान न्यायाधीश हुँदै  शिखरसम्मको यात्रा पूरा गर्दै ऐतिहासिक उपलब्धि हात पारेकाे छ- कार्कीलाई । सामान्य राजनीतिक प्रक्रियाबाट नभै जेन–जी आन्दोलनले सिर्जना गरेको जनदबाब र आवश्यकताकाे शिद्धान्तका आधारमा याे परिणामस्वरूप आएको हो।

* कार्कीको जीवनी:

पृष्ठभूमि वि.सं. २००९ जेठ २५ गते मोरङको विराटनगर, शंखरपुरमा जन्मिएकी सुशीला कार्की साधारण कृषक परिवारकी जेठी छोरी हुन्। उनले महेन्द्र मोरङ कलेजबाट स्नातक, भारतको बनारस हिन्दू विश्वविद्यालय (BHU) बाट राजनीतिक विज्ञानमा स्नातकोत्तर र त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट एलएलबी गरेकी थिइन्। विवाह उनले प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका अभियन्ता दुर्गाप्रसाद सुबेदीसँग गरेकी थिइन्। – न्यायालयदेखि कार्यपालिकासम्म सुशीलाको व्यावसायिक यात्रा अध्यापन र कानुन अभ्यासबाट सुरु भयो। २०६५ सालमा सर्वोच्च अदालतमा अस्थायी न्यायाधीश, पछि स्थायी न्यायाधीश हुँदै उनी २०७३ सालमा नेपालकै पहिलो महिला प्रधानन्यायाधीश बनिन्। न्यायपालिकामा हुँदा उनले भ्रष्टाचारविरुद्ध कठोर निर्णय लिँदै “विद्रोही” छवि कमाइन्। महाभियोग प्रस्तावजस्ता राजनीतिक आँधी सहँदै पनि उनले निडर र स्वतन्त्र न्यायाधीशको पहिचान सुरक्षित गरिन्।

– जेन–जी आन्दोलन र नियुक्ति

२०८२ भाद्रमा सुरु भएको Gen-Z आन्दोलन ले पारदर्शिता, सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण र सूचना स्वतन्त्रताको माग गर्दै देशभर आवाज उठायो। लाखौं युवाको डिजिटल सहभागिता र २८ जिल्लामा भएका प्रदर्शनले पुरानो सत्ता संरचना हल्लाइदियो शत्ता हल्दनमा धेरै घुुसपेठ समेत भएकाे हुनसक्छ । अन्ततः राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले संविधानको धारा ६१ प्रयोग गर्दै सुशीलालाई अन्तरिम प्रधानमन्त्री नियुक्त गरे। माैजुदा सँसद सकियाे।निर्वाचन फागुन २१ गते भित्र सम्पन्न गर्ने गरि जिम्मेवारी नवनियुक्त प्रधानमन्त्री कार्कीको काँधमा पुगेकाे छ।

# “विद्रोही” – सुशीला सुशीलालाई विद्रोही भन्नुको आधार न्यायालयदेखि नै देखिन्छ। शक्तिशाली मानिएका समूहसँग टक्कर लिनु, भ्रष्टाचारविरुद्ध कठोर निर्णय दिनु, राजनीतिक हस्तक्षेपलाई अस्वीकार गर्नु—यी सबै उनका विद्रोहीपनका परिचायक हुन्। यही कारण आजको युवापुस्ताले उनलाई विश्वासिलो विकल्पको रूपमा देखेको छ।

विद्रोहकाे शुरुआत त विवाह गर्दा नै बेस्सरी गरिन् कार्की सुशीलले । बाउन जातसँग बिबाह त्याे पनि परिवारकाे असहमतिमा । आफैँले आफ्नालागि सिन्दुर र तिलहरी किनेकी थिइन् रे। लेखमा प्रकाशित छ, खवरहरु।

# प्रधानमन्त्री कार्कीका चुनौती र अवसर

१. राजनीतिक स्थिरता कायम गर्ने – दलहरूबीचको अविश्वास कम गर्दै सरकार सञ्चालन गर्नुपर्नेछ।

२. आन्दोलनका माग कार्यान्वयन गर्ने – पारदर्शिता र सुशासनलाई कानुनी ढाँचामा परिणत गर्नुपर्नेछ।

३. चुनाव निष्पक्ष सम्पन्न गर्ने – निर्वाचन आयोगलाई स्वतन्त्र वातावरण उपलब्ध गराउनुपर्नेछ।

४. महिला नेतृत्वलाई संस्थागत गर्ने – संवैधानिक निकाय र मन्त्रालयमा महिलाको सहभागिता बढाउनुपर्नेछ।

निष्कर्ष नेपालको प्रधानमन्त्री बन्नु सुशीलाको व्यक्तिगत सफलता मात्र होइन, समग्र नेपाली महिलाको नेतृत्व क्षमताप्रतिको मान्यता पनि हो। उनी पहिलो महिला हुन् जसले न्यायपालिका र कार्यपालिका दुवैमा शीर्ष पद सम्हालेकी छन्।

“विद्रोही सुशीला” भन्ने उपाधि उनको साहस, निडरताको प्रतिबिम्ब हो। तर अबको समयमै उनले संविधान, लोकतन्त्र र सुशासनलाई व्यवहारमा उतार्न सके मात्र इतिहासले उनलाई केवल विद्रोही होइन, परिवर्तनकारी नेताको रूपमा सम्झिनेछ।

( लेखक खनाल लैङ्गिक तथा महिलावादी आन्दोलन मूल विषयमा समाजशास्त्रमा स्नातकोत्तर पत्रकार हुन्)